ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ
ΓΙΑ ΤΗΝ 34η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ
Η συμπόνια του Σαμαρείτη:
Να αγαπάμε βαστάζοντας τον πόνο του άλλου
Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές!
Η 34η Παγκόσμια Ημέρα του Ασθενούς θα εορτασθεί επίσημα στο Chiclayo του Περού στις 11 Φεβρουαρίου 2026. Για την περίσταση αυτή, θέλησα να επαναφέρω την εικόνα του καλού Σαμαρείτη, πάντα επίκαιρη και απαραίτητη για να ανακαλύψουμε ξανά την ομορφιά της αγάπης και την κοινωνική διάσταση της συμπόνιας, για να στρέψουμε την προσοχή μας στους άπορους και τους πάσχοντες, όπως είναι οι ασθενείς.
Όλοι έχουμε ακούσει και διαβάσει αυτό το συγκινητικό κείμενο του Αγίου Λουκά (βλ. Λκ 10,25-37). Σε έναν διδάσκαλο του νόμου που τον ρωτά ποιος είναι ο πλησίον που πρέπει να αγαπάμε, ο Ιησούς απαντά διηγούμενος μια ιστορία: ένας άνδρας που ταξίδευε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ δέχτηκε επίθεση από ληστές και αφέθηκε μισοπεθαμένος· ένας ιερέας και ένας Λευίτης προσπέρασαν, αλλά ένας Σαμαρείτης τον συμπόνεσε, του έδεσε τις πληγές, τον πήγε σε ένα πανδοχείο και πλήρωσε για να τον περιθάλψουν. Θέλησα να προτείνω μια σκέψη πάνω σε αυτή τη βιβλική περικοπή με την ερμηνευτική προσέγγιση της Εγκυκλίου «Αδελφοί όλοι» (Fratelli tutti), του αγαπημένου μου προκατόχου Πάπα Φραγκίσκου, όπου η συμπόνια και η ευσπλαχνία προς τον αναγκεμένο δεν περιορίζονται σε μια απλή ατομική προσπάθεια, αλλά πραγματοποιούνται μέσα στη σχέση: με τον αδελφό που έχει ανάγκη, με όσους τον φροντίζουν και, βασικά, με τον Θεό που μας δίνει την αγάπη Του.
- Το δώρο της συνάντησης: η χαρά της προσφοράς εγγύτητας και παρουσίας
Ζούμε βυθισμένοι σε μια κουλτούρα της ταχύτητας, της αμεσότητας, της βιασύνης, αλλά και της απόρριψης και της αδιαφορίας, που μας εμποδίζει να πλησιάσουμε και να σταματήσουμε στον δρόμο για να δούμε τις ανάγκες και τα βάσανα που μας περιβάλλουν. Η παραβολή λέει ότι ο Σαμαρείτης, βλέποντας τον τραυματία, δεν «προσπέρασε», αλλά τον κοίταξε με ανοιχτό και προσεκτικό βλέμμα, το βλέμμα του Ιησού, το οποίο τον οδήγησε σε μια ανθρώπινη και αλληλέγγυα προσέγγιση. Ο Σαμαρείτης «σταμάτησε, του πρόσφερε την παρουσία του, τον περιποιήθηκε με τα ίδια του τα χέρια, πλήρωσε από την τσέπη του και τον φρόντισε. Πάνω απ’ όλα, του έδωσε […] τον χρόνο του».[1]
Ο Ιησούς δεν διδάσκει ποιος είναι ο πλησίον, αλλά πώς να γίνουμε πλησίον, δηλαδή πώς να γίνουμε οι ίδιοι πλησίον.[2] Σχετικά με αυτό, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Άγιο Αυγουστίνο ότι ο Κύριος δεν θέλησε να διδάξει ποιος ήταν ο πλησίον εκείνου του ανθρώπου, αλλά σε ποιον έπρεπε να γίνει πλησίον. Πράγματι, κανείς δεν είναι πλησίον κάποιου άλλου αν δεν τον πλησιάσει οικειοθελώς. Γι’ αυτό, γίνεται πλησίον αυτός που έδειξε έλεος.[3]
Η αγάπη δεν είναι παθητική, πηγαίνει προς τον άλλον. Το να είσαι πλησίον δεν εξαρτάται από τη φυσική ή κοινωνική εγγύτητα, αλλά από την απόφαση να αγαπάς. Γι’ αυτό ο χριστιανός γίνεται πλησίον εκείνου που υποφέρει, ακολουθώντας το παράδειγμα του Χριστού, του αληθινού θείου Σαμαρείτη που πλησίασε την πληγωμένη ανθρωπότητα. Δεν πρόκειται για απλές πράξεις φιλανθρωπίας, αλλά για σημάδια στα οποία μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι η προσωπική συμμετοχή στα βάσανα του άλλου συνεπάγεται την προσφορά του εαυτού μας, σημαίνει να πηγαίνουμε πέρα από την ικανοποίηση των αναγκών, για να καταλήξουμε στο να κάνουμε τον εαυτό μας μέρος του δώρου.[4] Αυτή η αγάπη τρέφεται απαραίτητα από τη συνάντηση με τον Χριστό, ο οποίος από αγάπη έδωσε τον εαυτό του για μας. Ο Άγιος Φραγκίσκος το εξηγούσε πολύ καλά όταν, μιλώντας για τη συνάντησή του με τους λεπρούς, έλεγε: «Ο ίδιος ο Κύριος με οδήγησε ανάμεσά τους»,[5] διότι μέσω αυτών είχε ανακαλύψει τη γλυκιά χαρά της αγάπης.
Το δώρο της συνάντησης πηγάζει από τον δεσμό με τον Ιησού Χριστό, τον οποίο αναγνωρίζουμε ως τον καλό Σαμαρείτη που μας έφερε την αιώνια σωτηρία και τον οποίο κάνουμε παρόντα όταν σκύβουμε μπροστά στον πληγωμένο αδελφό μας. Ο Άγιος Αμβρόσιος έλεγε: «Επειδή λοιπόν κανείς δεν είναι πιο κοντά μας από αυτόν που θεράπευσε τις πληγές μας, ας τον αγαπάμε ως Κύριο, και ας τον αγαπάμε επίσης ως πλησίον. Τίποτα πράγματι δεν είναι τόσο κοντά όσο η κεφαλή προς τα μέλη. Ας αγαπάμε και αυτόν που μιμείται τον Χριστό: ας αγαπάμε αυτόν που υποφέρει για τη φτώχεια των άλλων, λόγω της ενότητας του σώματος».[6] Να είμαστε ένα μέσα στον Ένα, στην εγγύτητα, στην παρουσία, στην αγάπη που λαβαίνουμε και μοιραζόμαστε, και να απολαμβάνουμε, όπως ο Άγιος Φραγκίσκος, τη γλυκύτητα του να τον έχουμε συναντήσει.
- Η κοινή αποστολή στη φροντίδα των ασθενών
Ο Άγιος Λουκάς συνεχίζει λέγοντας ότι ο Σαμαρείτης «ένιωσε συμπόνια». Το να έχεις συμπόνια, συνεπάγεται ένα συναισθηματικό δέος, που ωθεί στη δράση. Είναι ένα συναίσθημα που πηγάζει από μέσα και οδηγεί σε δέσμευση απέναντι στον πόνο των άλλων. Σε αυτή την παραβολή, η συμπόνια είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ενεργού αγάπης. Δεν είναι θεωρητική ούτε συναισθηματική, αλλά μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πράξεις: ο Σαμαρείτης πλησιάζει, επιδένει τις πληγές, αναλαμβάνει και φροντίζει. Αλλά προσοχή, δεν το κάνει μόνος του, ατομικά, «ο Σαμαρείτης έψαξε έναν ξενοδόχο που θα μπορούσε να φροντίσει αυτόν τον άνθρωπο, όπως και εμείς καλούμαστε να προσκαλέσουμε και να συναντηθούμε σε ένα «εμείς» που να είναι ισχυρότερο από το άθροισμα των μικρών ατομικοτήτων».[7] Το ίδιο διαπίστωσα, από την εμπειρία μου ως ιεραπόστολος και επίσκοπος στο Περού, ότι πολλοί άνθρωποι μοιράζονται την ευσπλαχνία και τη συμπόνια με τον τρόπο του Σαμαρείτη και του ξενοδόχου. Οι οικογένειες, οι γείτονες, οι υγειονομικοί λειτουργοί, τα άτομα που ασχολούνται με την υγειονομική ποιμαντική και πολλοί άλλοι που σταματούν, πλησιάζουν, φροντίζουν, μεταφέρουν, συνοδεύουν και προσφέρουν ό,τι έχουν, δίνουν στη συμπόνια μια κοινωνική διάσταση. Αυτή η εμπειρία, που πραγματοποιείται σε ένα πλέγμα σχέσεων, ξεπερνά την απλή ατομική δέσμευση. Με αυτόν τον τρόπο, στην Αποστολική Παραίνεση Dilexi te (Σε αγάπησα) όχι μόνο αναφέρθηκα στη φροντίδα των ασθενών ως «σημαντικό μέρος» της αποστολής της Εκκλησίας, αλλά και ως μια αυθεντική «εκκλησιακή δράση» (αρ. 49). Σε αυτήν ανέφερα τον Άγιο Κυπριανό για να δείξω με τι τρόπο σε αυτή τη διάσταση μπορούμε να διαπιστώσουμε την υγεία της κοινωνίας μας: «Αυτή η επιδημία, αυτή η πανούκλα, που φαίνεται φρικτή και καταστροφική, δοκιμάζει τη δικαιοσύνη του καθενός και εξετάζει τα συναισθήματα του ανθρώπινου γένους: αν οι υγιείς υπηρετούν τους ασθενείς, αν οι συγγενείς αγαπούν με σεβασμό τους δικούς τους, αν οι αφέντες έχουν συμπόνια για τους υπηρέτες που είναι άρρωστοι, αν οι γιατροί δεν εγκαταλείπουν τους ασθενείς που ζητούν βοήθεια».[8]
Το να είμαστε ένα μέσα στον Ένα, σημαίνει να αισθανόμαστε πραγματικά μέλη ενός σώματος στο οποίο φέρουμε, σύμφωνα με την αποστολή μας, τη συμπόνια του Κυρίου για τον πόνο όλων των ανθρώπων.[9] Επιπλέον, ο πόνος που μας συγκινεί δεν είναι ένας πόνος ξένος, είναι ο πόνος ενός μέλους του ίδιου μας του σώματος, για το οποίο ο Αρχηγός μας μάς προστάζει να φροντίζουμε για το καλό όλων. Με αυτή την έννοια, ταυτίζεται με τον πόνο του Χριστού και, προσφερόμενος χριστιανικά, επιταχύνει την εκπλήρωση της προσευχής του ίδιου του Σωτήρα για την ενότητα όλων. [10]
- Πάντα ωθούμενοι από την αγάπη για τον Θεό,
για να συναντηθούμε με τον εαυτό μας και με τον αδελφό μας
Στη διπλή εντολή: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, με όλη σου την ψυχή, με όλη σου τη δύναμη και με όλο σου τον νου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου» (Λκ 10,27), μπορούμε να αναγνωρίσουμε το πρωτείο της αγάπης για τον Θεό και την άμεση συνέπειά της στον τρόπο που αγαπάμε και σχετίζεται ο άνθρωπος σε όλες τις διαστάσεις του. «Η αγάπη για τον πλησίον αποτελεί την απτή απόδειξη αυθεντικής αγάπης προς τον Θεό, όπως μαρτυρεί ο απόστολος Ιωάννης: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό. Αν αγαπάμε ο ένας τον άλλον, ο Θεός μένει μέσα μας και η αγάπη Του σ’ εμάς είναι τέλεια. […] Ο Θεός είναι αγάπη· όποιος μένει στην αγάπη μένει στον Θεό και ο Θεός μένει σ’ αυτόν» (1Ιω 4,12.16)».[11] Αν και το αντικείμενο αυτής της αγάπης είναι διαφορετικό: ο Θεός, ο πλησίον και ο εαυτός μας, και με αυτή την έννοια μπορούμε να τα κατανοήσουμε ως ξεχωριστές αγάπες, αυτές είναι πάντα αδιαχώριστες.[12] Το πρωτείο της θείας αγάπης συνεπάγεται ότι η δράση του ανθρώπου πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς προσωπικό συμφέρον ή ανταμοιβή, αλλά ως εκδήλωση μιας αγάπης που υπερβαίνει τους τελετουργικούς κανόνες και μεταφράζεται σε αυθεντική λατρεία: το να υπηρετεί κανείς τον πλησίον είναι αγαπά τον Θεό με πράξεις.[13]
Αυτή η διάσταση μας επιτρέπει επίσης να κατανοήσουμε τι σημαίνει να αγαπά κανείς τον εαυτό του. Σημαίνει να απομακρύνουμε από εμάς το ενδιαφέρον να θεμελιώσουμε την αυτοεκτίμησή μας ή την αίσθηση της αξιοπρέπειάς μας σε στερεότυπα επιτυχίας, καριέρας, θέσης ή καταγωγής[14] και να ανακτήσουμε τη θέση μας ενώπιον του Θεού και τον αδελφό μας. Ο Βενέδικτος 16ος έλεγε ότι «το ανθρώπινο πλάσμα, επειδή έχει πνευματική φύση, πραγματοποιείται
στις διαπροσωπικές σχέσεις. Όσο πιο αυθεντικά τις ζει, τόσο πιο ώριμη γίνεται και η προσωπική του ταυτότητα. Ο άνθρωπος δεν αξιοποιεί τον εαυτό του απομονώνοντάς τον, αλλά θέτοντας τον εαυτό του σε σχέση με τους άλλους και με τον Θεό».[15]
Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, «το πραγματικό φάρμακο για τις πληγές της ανθρωπότητας είναι ένας τρόπος ζωής βασισμένος στην αδελφική αγάπη, η οποία έχει τις ρίζες της στην αγάπη του Θεού».[16] Επιθυμώ θερμά να μη λείπει ποτέ από τη ζωή μας αυτή η χριστιανική διάσταση, «σαμαρειτική», περιεκτική, θαρραλέα, αφοσιωμένη και αλληλέγγυα, η οποία έχει τις βαθύτερες ρίζες της στην ένωσή μας με τον Θεό, στην πίστη στον Ιησού Χριστό. Φλεγόμενοι από αυτή τη θεία αγάπη, θα μπορούμε πραγματικά να δοθούμε για το καλό όλων των πασχόντων, ειδικά των αδελφών μας που είναι άρρωστοι, ηλικιωμένοι και θλιμμένοι.
Ας υψώσουμε την προσευχή μας προς την Παναγία, Σωτηρία των ασθενών. Ας ζητήσουμε τη βοήθειά της για όλους όσοι υποφέρουν, που έχουν ανάγκη συμπόνιας, ακρόασης και παρηγοριάς, και ας ικετεύσουμε τη μεσιτεία της με αυτή την αρχαία προσευχή, που απάγγελλαν οικογενειακά για όσους ζουν στην ασθένεια και τον πόνο:
«Γλυκιά Μητέρα, μην απομακρυνθείς, μην αποστρέψεις το βλέμμα σου από μένα. Έλα μαζί μου παντού, και μη με αφήνεις ποτέ μόνο/η. Εσύ που πάντα με προστατεύεις ως αληθινή μητέρα μου, μεσίτευε να με ευλογεί ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα».
Από καρδιάς δίνω την αποστολική μου ευλογία σε όλους τους ασθενείς, στην οικκογένειά τους και σε όσους τους φροντίζουν, στους υγειονομικούς λειτουργούς, σε όσους ασχολούνται με την ποιμαντική της υγείας και ειδικά σε όσους συμμετέχουν σε αυτή την Παγκόσμια Ημέρα του Ασθενούς.
Από το Βατικανό, 13 Ιανουαρίου 2026
ΛΕΩΝ 14ος, Πάπας
—–
[1] Φραγκίσκος, Εγκύκλιος Αδελφοί όλοι (3 Οκτωβρίου 2020), 63.
[2] Βλ. ίδιο, 80-82.
[3] Βλ. Αγ. Αυγουστίνος, Ομιλίες, 171, 2· 179 Α, 7.
[4] Βλ. Βενέδικτος XVI, Εγκύκλιος Deus charitas est (25 Δεκεμβρίου 2005), 34· Άγιος Ιωάννης Παύλος II, Αποστολική Επιστολή Salvifici doloris (11 Φεβρουαρίου 1984), 28
[5] Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης, Διαθήκη, 2: Φραγκισκανικές Πηγές, 110.
[6] Άγιος Αμβρόσιος, Trattato sul Vangelo di San Luca, VII, 84.
[7] Φραγκίσκος, Εγκύκλιος Fratelli tutti (3 Οκτωβρίου 2020), 78.
[8] Άγιος Κυπριανός, De mortalitate, 16.
[9] Βλ. Άγιος Ιωάννης Παύλος Β΄, Επιστολή Salvifici doloris (11 Φεβρουαρίου 1984), 24.
[10] Βλ. ίδιο, 31.
[11] Αποστολική παραίνεση Dilexi te (4 Οκτωβρίου 2025), 26.
[12] Βλ. ίδιο.
[13] Βλ. Φραγκίσκος, Εγκύκλιος Fratelli tutti (3 Οκτωβρίου 2020), 79.
[14] Βλ. ίδιο, 101.
[15] Βενέδικτος XVI, Εγκύκλιος Caritas in veritate (29 Ιουνίου 2009), 53.
[16] Φραγκίσκος, Μήνυμα προς τους συμμετέχοντες στο 33ο Διεθνές Φεστιβάλ Νέων (MLADIFEST), Μετζουγκόριε, 1-6 Αυγούστου 2022 (16 Ιουλίου 2022).